است كه خداى تعالى هر يك را به يكى داده ، پس نمىتوان گفت عسل خودش مستقلا گرم و آن ديگرى سرد است ، به همين حساب كفار هم اضلال نمىكنند مگر به اذن خدا « مترجم » ) . و اما توجيهى كه مفسرين براى معناى آيه كرده‌اند ، دردى را دوا نمىكند و نمىتواند حصر مستفاد از آن را توجيه نمايد و به همين جهت از نقل آن صرفنظر كرديم . * ( « يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّه وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ » ) * در سابق بيان كرديم كه كفر به آيات خدا غير از كفر به خدا است و كفر به خدا عبارت است از التزام به اينكه خداى يگانه اى وجود ندارد ، هم چنان كه وثنىها و دهريه چنين التزامى را دارند ولى كفر به آيات خدا عبارت است از انكار يكى از معارف الهيه ، بعد از ورود بيان و روشن شدن حق ، كه اهل كتاب اينطورند ، يعنى اهل كتاب منكر اين معنا نيستند كه عالم هستى إله و معبودى واحد دارد ، بلكه منكر حقايقى از معارفند كه كتب آسمانى نازل بر آنان و بر غير ايشان بيان نموده ، مانند نبوت پيامبر اسلام ، و اينكه عيسى بنده خدا و رسولى از او است و اينكه ابراهيم يهودى و نصرانى نبود و اينكه دست خدا همواره باز است و هيچ قانونى و ناموسى دست او را نمىبندد و اينكه خداى تعالى غنى است و از اين قبيل معارف . پس اهل كتاب در لسان قرآن كافر به آيات خدايند ، نه كافر به خدا ، و اين معنا با آيه : « قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّه وَلا بِالْيَوْمِ الآخِرِ ، وَلا يُحَرِّمُونَ ما حَرَّمَ اللَّه وَرَسُولُه ، وَلا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ ، مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ » « 1 » ، كه ايمان را صريحا از آنان نفى مىكند منافات ندارد و كسى خيال نكند كه ايمان نداشتن به خدا همان كفر به خدا است ، براى اينكه اگر جمله : « لا يُحَرِّمُونَ » و « لا يَدِينُونَ » نبود ، آيه شريفه با گفتار ما منافات داشت و فرقى ميان كفر به خدا و كفر به آيات خدا نبود ، و ليكن اين دو جمله شهادت مىدهند به اينكه مراد از توصيف آنان به بىايمانى توصيف به لازمه حال است ، چون لازمه حالشان يعنى كفرشان به آيات خدا نداشتن ايمان به خدا و روز جزا است ، هر چند كه خودشان اين ملازمه را نفهمند و خيال كنند به خدا ايمان دارند ، ولى به حسب ظاهر كفرشان به آيات خدا تنها كفر به آيات خدا است و كفر صريح به خود خدا نيست ( گو اينكه از آيه 151 سوره نساء خلاف اين بر مىآيد ، چون در آنجا فرمود : كسانى كه به خدا و رسولان او كفر مىورزند و مىخواهند بين خدا و رسولان او جدايى

--> ( 1 ) قتال كنيد با كسانى كه از اهل كتاب به خدا و به روز جزاء ايمان نمىآورند و آنچه را خدا و رسولش حرام كرده ، حرام نمىدانند و به دين حق نمىگروند . « سوره توبه ، آيه 29 » .